یادگارهای اسطوره‌ای گاو در فرهنگ ایران باستان

یادگارهای اسطوره‌ای گاو در فرهنگ ایران

پیکره معروف گاو زانو زده که جامی در دست دارد به هزاره های پیش از میلاد مسیح در دوره عیلامی مربوط است، اکنون در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می شود

نشانه هایی از ماندگاری اسطوره های مربوط به کیش گاو و باور به نقش گاو در آفرینش، همچنان در فرهنگ امروز ایران دیده می شود.

یکی از برجسته ترین این باور ها در ایران معاصر، باور به رویش و تازه شدن در نتیجه بر زمین ریختن خون قربانی است. باوری که عارف قزوینی، شاید بی آن که بداند، در قطعه معروف "از خون جوانان وطن لاله دمیده" بازسرایی کرده است.

کاربرد نماد گاو در ایران باستان از دیرترین روزها و به اشکال مختلف دیده می شود . از یافته های سال های اخیر در گرگان و مازندران که پیکره های گاو و گاومیش ساخته شده در ۴۰۰۰ سال پیش را نشان می دهد گرفته تا پیکره معروف گاو ی که زانو زده و جام شرابی را به دست دارد و مربوط به هزاره های پیش از میلاد مسیح در دوره عیلامی در جنوب غربی ایران است. این پیکره اکنون در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می شود.

گاو در اسطوره های ایرانی به گفته "آلبرت جی کارنوی"، اسطوره شناسی که به بررسی تطبیقی اسطوره های ایرانی پرداخته است، نمادی از نبرد نور و تاریکی و خوبی و بدی است.
این گاو است که با شیر خود فریدون را می پروراند که بنیان گذار پادشاهی ایران است و به نمادی از قدرت گیری دوباره نور و خوبی در برابر تاریکی و بدی تبدیل می شود

به گفته آقای کارنوی، اسطوره گاو در ادامه تحول اسطوره های هندو- اروپایی و آریایی در داستان آفرینش جهان ایفای نقش می کند و می تواند بازنمایی ابرها و طوفان های باران زا باشد که آب را به جهان هدیه می دهد. نمادی که مستقیما به اسطوره های یونانی منتقل شده است.

بهار مختاریان اسطوره شناس ایرانی هم به توصیف گاو رنگین در داستان فریدون در شاهنامه به عنوان نماد ابرهای طوفان زا اشاره می کند.

در شاهنامه فردوسی گاوی که رنگین توصیف می شود در نقش دایه فریدون در غیاب پدر و مادر فریدون او را در دامنه کوه دماوند می پروراند.

این گاو است که با شیر خود فریدون را می پروراند که بنیان گذار پادشاهی ایران است و به نمادی از قدرت گیری دوباره نور و خوبی در برابر تاریکی و بدی تبدیل می شود.

خانم مختاریان می گوید در فرهنگ هند و ایرانی، گاو تصویری از ایزد ماه است همچنان که در ریگ ودا خدای ماه با صفت گاو و مرد قوی همراه است . همین تصور در اوستا هم باقی مانده که ماه از وجود بهمن ساخته شده و زاده "گو شوروان" است که به معنای روان گاو است.

در تاج های ساسانی هم نقش شاخ به همراه هلال ماه و گوی خورشید دیده می شود.

اما شاید پیش از آنچه در اوستا و افسانه های بازنویسی شده در شاهنامه دیده می شود، اسطوره گاو ریشه در آیین های زروانی و پس از آن ریشه درآیین های میترایی دارد که آیین پرستش مهر نامیده شده و از آیین های ایرانی پیش از زردشت است. میترای گاو کش گاو مقدس را قربانی می کند و از ریختن خون او بر زمین گندم می روید .

قربانی کردن گاو در باور حکمای علم اخلاق، در ایران پس از اسلام، در قالب کشتن گاو نفس به معنای رها شدن از شهوت و نفسانیت بازسازی شده است

مری بویس ایران شناس بریتانیایی به سنتی اشاره می کند که در میان بومیان در هزاره های پیش از رواج آیین زردشت وجود داشته و در آن گاو مقدس قربانی و خون آن به امید باروری بر زمین پاشیده می شده است.

مجلس قربانی شدن گاو مقدس به دست میترا در نگاره های ساسانی دیده می شود و تقریبا به همان شکل به نگاره های یونانی هم منتقل شده است.

کاوه فرخ، استاد دانشگاه بریتیش کلمبیا می گوید که پرستش سر بریده گاو در آیین های باستانی ایرانی نشانه ای از باورهای میترایی است.

گونه دیگری از اسطوره قربانی شدن گاو در نگاره دریدن گاو به دست شیر باقی مانده که کاربرد آن در نقش های تخت جمشید آن را ماندگار کرده است.

برخی صاحب نظران مانند رضا مرادی غیاث آبادی، دریدن گاو به دست شیر را نشانه ای از تفسیر نجومی ظاهر شدن نشانه های بهار و تابستان در صورت های فلکی دانسته اند.

معنای اسطوره ای گاو همچنان اهمیت خود را در فرهنگ عامیانه مردم ایران حتی تا پس از اسلام هم حفظ کرده است.

    نماد گاو در ادبیات عامیانه ایران و در داستان هایی مانند ماه پیشانی، در همان تمثیل بارور کننده و زاینده آن حفظ شده است

بهار مختاریان

حکیم سنایی غزنوی، شاعر اوایل قرن ششم هجری که در خراسان می زیست و هنر او در آمیختن دانش مردم شناسی و حکمت، سرمشقی برای جلال الدین رومی بلخی بود، در سروده خویش به رواج باور به گاو در میان مردم اشاره می کند:

گاو را دارند باور در خدایی عامیان

نوح را باور ندارند از پی پیغمبری

مطالعه انجام گرفته توسط بهار مختاریان نشان می دهد که در ادبیات عامیانه ایران و در داستان هایی مانند ماه پیشانی، نماد گاو در همان تمثیل بارور کننده و زاینده آن حفظ شده است.

کارل گوستاو یونگ، روانشناس برجسته، در کتاب قهرمان خود به تحلیل روان کاوانه قربانی شدن گاو به دست میترا در فرهنگ ایرانی می پردازد و آن را نشانی از قربانی کردن جسم و شهوت برای دست یافتن به تعالی روح و یکی شدن با روح آفرینش می داند.

داریوش برادری پژوهش گر روانکاوی هم ادامه یافتن باور به قربانی شدن برای رسیدن به آرمان ها در فرهنگ ایرانی را بازتابی از باور به ضرورت گذشتن از جسمانیت و تمایلات دنیوی برای رسیدن به اتحاد با ایزد برای دگرگون کردن جهان می داند.

به باور آقای برادری، قربانی کردن گاو در باور حکمای علم اخلاق، در ایران پس از اسلام، در قالب کشتن گاو نفس به معنای رها شدن از شهوت و نفسانیت بازسازی شده است.

اسطوره کشته شدن گاو در هنر ایرانی تا نقاشی های دوره قاجار به طور مستقیم یا غیر مستقیم به کار برده شده است و عباس احمدی پژوهشگر ایرانی حتی کاربرد نماد شمشیر و خونی که لاله ها از آن می رویند را در پرچم ایران نوعی روایت تازه از همان اندیشه کهن می داند.

نقشی که پیش از این در نماد شیر و خورشید هم به نوعی باز سازی می شد.

____________________________________________________
_________________________________
مطالب دیگر
_________________________________
____________________________________________________

» "اخراجی‌ها 2" در چهار روز نیم میلیارد تومان فروخت
» اتحادیه اروپا تشکیل بانک مواد ژنتیکی را بررسی می کند
» پزشک ایتالیایی که در حین جراحی مغز بیمارش دچار حمله قلبی شده بود برای نجات بیمار
» تاثیر قارچ و چای سبز در کاهش سرطان سینه
» آقای توماس به روش طبیعی زائید
» گزارش تصویری از ازدواج سنگین ترین مرد جهان
» موش دوپاى گوش‌دراز یا “میکی موس بیابانی” ( Mickey Mouse of the desert )
» زنده ماندن یک نوزاد بندانگشتی در همدان موجب شگفتی پزشکان شد.
» تحمل چهره وحشتناک به دلیل تعصبات و خرافات !
» مارلی فرشته ای که انسان شد
» دوقلوهای بهم چسبیده دو انسان با یک بدن
» صید جن دریایی یا همان پری دریایی در دریای خزر
» یک موش با گوش انسان
» مادری که خود در هنگام زایمان فرزندش ۵ سال سن داشت !
» عروسک‌های جاندار موسوم به (Genpets)
» نوزادی که در زمان تولد فقط ۲۸۰ گرم وزن و ۲۴ سانتی‌متر قد داشت.
» یک زن ‪ ۴۱‬ساله آمریکایی در انتظار هجدهمین فرزند خود
» یک حوله پس از ‪ ۲۵‬سال از شکم یک فرد ژاپنی خارج شد.
» زنی در کانادا ، پس از سکته به لهجه‌ای سخن می‌گوید که هرگز آن را نشنیده است
» دختر ۱۸ ساله انگلیسی در سینه سه قلب دارد
» در سن ۱۱۵ سالگی هم می توان مغزی سالم داشت
» یک زن مهاجر کانادایی هجدهمین فرزند خود را به دنیا آورد
» حشره ناشناخته ای متعلق به ۱۱۰میلیون سال قبل کشف شد
» افزایش تعداد خروس هایی که تخم می گذارند !
» پزشکان زگیل های برگ مانند و شش کیلوگرمی آقای دده معروف به “مرد درختی” را برداشت
» کودک بنگلادشی با دو سر به دنیا آمد
» جنینی که از پزشک تشکر کرد.
» دختر ۱۳ ساله هندی که خون می گرید قابل درمان است
» دوم فروردین امتیاز انحصاری لیزر به‌نام “چارلز تونز” و “آرتور شووالر” فیزیکدانان
» اول فروردین ( ‬‪ ۲۱‬مارس )”لویی پاستور” تحقیقات خود بر روی باکتری “سیاه‌زخم”
» زکریای رازی به عنوان یکی از بزرگترین حکیمان ایرانی
» کشف بیماری آلزایمر ( فراموشی ) صد ساله می‌شود
» زکریای رازی؛ : فخر فارسی زبانان، جالینوس عرب و«رازس»غرب شد
» آلبرت هوفمان شیمیدان سوییسی و کاشف ” ال‌اس دی ” درسن ۱۰۳ سالگی درگذشت
» جوزپه آتاردی پیشگام عرصه ژنتیک در سن ‪ ۸۴‬سالگی در کالیفرنیا درگذشت.
» دکتر مایکل دوبکی، جراح قلب و عروق مشهور آمریکایی در ۹۹ سالگی درگذشت.
» دکتر “هیو بات” محقق برجسته خون در سن ۹۸ سالگی درگذشت .
» ابن سینا برای ۷۰۰ سال مردم اروپا را درمان کرد
» لیزر در چه تاریخی اختراع شد و اولین کاربرد آن چه بود ؟
» پروفسور جان فوربس نابغه ای که با بیماری اسکیزوفرنی جنگید
» تاریخچه علم ژنتیک
» چرا لباس جراحان سبز و لباس پرستاران سبز و یا آبی است ؟


/ 0 نظر / 36 بازدید